آوای باد و خاک در کویر؛ سمفونی بیابانزایی در خراسان جنوبی
باتوجه به خشکسالی های چند ساله، آوای باد و زمزمه خاک در خراسان جنوبی، سمفونی غمانگیز بیابانزایی را به گوش میرساند که نیازمند درک عمیق و واکنشی فوری است.
خراسان جنوبی، استانی که با بیابانهای وسیع، خشکسالیهای چندساله و کمبود باران، عنوان دومین استان بیابانی کشور را به خود اختصاص داده است، این روزها با چالشهای عمیقتری دست و پنجه نرم میکند. پیامدهای تلخ بیآبی، نه تنها چراغ صدها روستا را خاموش کرده و رونق را از پهنه کویر ربوده، بلکه آثار زیانباری بر اقتصاد منطقه گذاشته است. تخلیه روستاها، به خصوص در مناطق مرزی، یکی از دردناکترین پیامدهای این خشکسالیهاست که نمیتوان آن را انکار کرد.
در این میان، گذشته از نامهربانیهای روزگار و گستردگی روزافزون مناطق بیابانی که بخش عظیمی از این استان را در برگرفته و آن را در کانونهای بحرانی فرسایش بادی قرار داده است، بیتوجهی در مرهمگذاری بر برخی از زخمهای کهنه خراسان جنوبی، دردی مضاعف بر پیکره این خطه وارد کرده است
تازیانه فرسایشهای بادی در خراسان جنوبی
آمارهای مسئولان حاکی از این است که خراسان جنوبی، استانی با وسعت کل بیش از ۱۵۰ هزار کیلومترمربع، با چالش جدی بیابانزایی روبرو است. از این مساحت، حدود ۵۴ هزار و ۳۳۸ کیلومترمربع به اراضی بیابانی و مراتع کمتراکم اختصاص دارد. همچنین، گستره فرسایش بادی در این منطقه به ۴۸ هزار و ۸۶۲ کیلومترمربع میرسد که در ۲۱ هزار و ۳۵۹ کیلومترمربع از آن، کانونهای بحرانی و فعال این پدیده شکل گرفته که این آمار نشاندهنده گستردگی قابل توجه مناطق در معرض خطر و فرسایش در این استان است.
بدون شک وضعیت کنونی بیابانزایی در خراسان جنوبی، هشداری جدی برای همگان است. برای مقابله با این پدیده و حفاظت از منابع طبیعی و محیط زیست، مشارکت فعال مردم امری ضروری است.
چراغ روشن امید روستاییان
اگرچه وسعت اراضی بیابانی و مراتع کمتراکم، بخش قابل توجهی از این استان را فرا گرفته و گستره فرسایش بادی، صحنههایی از کوچ پرندگان مهاجر را به ذهن متبادر میسازد، اما این پایان راه نیست.
اما این سرزمین، با وجود تمام چالشها، هنوز ظرفیتهای فراوانی برای شکوفایی دارد و میتواند با اقدامات مؤثر در عرصههای بیابانزدایی و احیا، دوباره طراوت و زندگی را در آغوش گیرد.
نگاهی بر وضعیت بیابانی کشور
مهدی کرباسچی، سرپرست ادارهکل منابع طبیعی خراسان جنوبی در گفتگو با خبرنگار مهر بیان کرد: ایران با ۱.۲ درصد خشکیهای جهان، ۲.۴ درصد پدیدههای بیابانی فاقد پوشش و ۳.۰۸ درصد مناطق بیابانی جهان را در خود جای داده است.
وی با بیان اینکه ۶۱ درصد از مساحت کشور در اقلیم خشک و فراخشک قرار دارد که ۳.۱ برابر درصد جهانی (۱۹.۶ درصد) است، افزود: اگرچه ۳۲.۵ میلیون هکتار از اراضی کشور در وضعیت بیابانی قرار دارد، اما در تقسیمبندیهای اکوسیستمی، ۴۳.۷ میلیون هکتار آن در زمره اکوسیستم بیابانی است.
کرباسچی با بیان اینکه ۲۹.۶ میلیون هکتار از اکوسیستم بیابان تحت تأثیر فرسایش بادی است، افزود: از این مقدار، ۶.۴ میلیون هکتار در محدوده کانونهای بحرانی بوده که در ۱۸۲ منطقه، ۹۷ شهرستان و ۲۲ استان کشور پراکنده است.
سرپرست ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان جنوبی اظهار داشت: چنین شرایطی باعث شده که بیش از ۲۰ درصد مساحت کشور را اراضی بیابانی تشکیل دهند.
به گفته وی، در حال حاضر سرانه بیابان در کشور ۰.۵ هکتار است، در حالی که سرانه جهانی آن ۰.۲۲ هکتار است.
خراسان جنوبی، قطعه بیابانی در پازل کشوری
کرباسچی بیان کرد: خراسان جنوبی با قرار داشتن بر روی کمربند خشک و نیمهخشک نیمکره شمالی، دارای ذخایر منابع آبی بسیار ضعیف، نزولات جوی کم، تبخیر سالیانه بسیار شدید و میزان پوشش گیاهی اندک است.
وی با بیان اینکه این شرایط موجب شده که از کل عرصههای طبیعی استان، ۳۶ درصد را عرصههای بیابانی و ۵۰ درصد را مراتع کمتراکم بیابانی تشکیل دهد، گفت: به بیانی دیگر، خراسان جنوبی با ۱۲ میلیون و ۱۱ هزار و ۹۱۱ هکتار اراضی بیابانی و مراتع کمتراکم بیابانی، دومین استان بیابانی کشور بوده که با توجه به شرایط اقلیمی و جغرافیایی، ۸۶ درصد مساحت استان را شامل میشود.
سرپرست ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان جنوبی با اشاره به وضعیت بیابانزایی در استان بیان کرد: مساحت استان برابر ۱۵۰ هزار و ۷۹۷ کیلومتر مربع معادل ۹.۱۵ درصد کشور است.
وی با بیان اینکه ۳۶ درصد اراضی استان معادل ۵۴ هزار و ۳۳۸ کیلومتر مربع مناطق بیابانی و مراتع کمتراکم است، گفت: سطح مناطق تحت تأثیر فرسایش بادی استان برابر با ۴۸ هزار و ۸۶۲ کیلومتر مربع است.
۲۱ هزار کیلومتر زیر سطح کانون های فرسایش بادی
سرپرست ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان جنوبی ادامه داد: همچنین سطح کانونهای بحرانی فرسایش بادی استان برابر با ۲۱ هزار و ۳۵۹ کیلومتر مربع است.
کرباسچی خسارت سالیانه فرسایش بادی به تأسیسات زیربنایی، راهها، مناطق مسکونی، کشاورزی و غیره را ۸۲۸ هزار و ۹۰۲ میلیون ریال دانست و گفت: کل مساحت کانونهای بحرانی فرسایش بادی در استان برابر دو میلیون و ۱۳۵ هزار و ۹۸۵ هکتار است.
وی اظهار داشت: سطح طرحهای مصوب بیابانزدایی تهیهشده در کانونهای بحرانی فرسایش بادی استان برابر با ۸۴۶ هزار و ۴۶۳ هکتار است.
مرهمی برای بیابان
به گفته کرباسچی، همچنین سطح عرصههای احیا شده یا دارای پوشش طبیعی با تراکم مناسب گونه درختچهای تاغ در استان برابر ۴۱۲ هزار و ۳۵۶ هکتار است.
سرپرست ادارهکل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان جنوبی با اشاره به اعتبارات مصوب سال ۱۴۰۴ بیان کرد: اعتبارات مصوب ملی از محل درآمد عمومی ۲۲۹ هزار میلیون ریال، ریزگرد ۱۰۴ هزار و ۶۰۰ میلیون ریال و اعتبارات مصوب استانی ۲۳ هزار میلیون ریال است.
