۲۰ سناریوی پرریسک پولشویی در صنف طلا
مهرداد حاجی زاده فلاح، مدرس و مشاور ارشد مبارزه با پولشویی
افزونی قیمت طلا موجب افزایش توجه و تقاضا برای معاملات این فلز گرانبها با هدف حفظ ارزش سرمایه شده است. با ارتقای حجم معاملات، توجه به الزامات مبارزه با پولشویی اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا معاملات طلا میتواند در صورت نبود شفافیت و کنترلهای لازم، مورد سوءاستفاده برای جابهجایی و تطهیر وجوه نامشروع قرار گیرد. ازاینرو، آشنایی فعالان این حوزه با نشانههای معاملات مشکوک و الزامات قانونی مبارزه با پولشویی ضروری است.
از طرفی فروشندگان طلا، نقره، مسکوکات و سایر فلزات و سنگهای گرانبها طبق قانون مبارزه با پولشویی، در زمره اشخاص مشمول قرار دارند و در قالب «حِرَف و مشاغل غیرمالی» تعریف میشوند و مشاغلی که عمدتاً با وجه نقد یا شبهنقد ـ از جمله طلا و فلزات گرانبها بهعنوان ابزار پرداخت ـ سروکار دارند، از نظر ریسک پولشویی و تأمین مالی تروریسم در گروه حرفههای پرخطر طبقهبندی میشوند.
به همین دلیل، مجموعهای از تکالیف قانونی و الزامات نظارتی برای این گروه در «آییننامه اجرایی مقابله و پیشگیری از جرایم پولشویی و تأمین مالی تروریسم» پیشبینی شده است.
بر اساس این مقررات، خرید و فروش برخط طلا، نقره و مسکوکات همچنین سکوهای معاملاتی آنها، مشمول همان احکام و الزامات حاکم بر طلافروشیهای فیزیکی هستند و در آییننامه، استثنایی برای آنها لحاظ نشده است.
بنابراین، تمامی سکوهای فروش طلا، نقره و مسکوکات موظفاند تمام الزامات مربوط به مبارزه با پولشویی و مقابله با تأمین مالی تروریسم را بهویژه در معاملات نقدی یا مبتنی بر تهاتر، رعایت کنند.
از جمله این الزامات میتوان به شناسایی مشتری با اسناد و مدارک معتبر، ثبت و نگهداری سوابق معاملات و اطلاعات تراکنشها و ارسال گزارش معاملات و عملیات مشکوک به مرکز اطلاعات مالی اشاره کرد.
۱. خرید نامتناسب با درآمد:
فردی که خود را کارمند معرفی میکند، قصد خرید مقدار قابلتوجهی طلا دارد اما توضیح مناسبی درباره توان مالی و منشأ وجه ارائه نمیکند.
۲. استفاده از شخص ثالث:
فردی برای شخص دیگری معامله میکند و حاضر نیست درباره شخصی که نهایتاً از معامله منتفع میشود اطلاعات روشنی ارائه کند.
هشدار:شناسایی طرف معامله و ذینفع اصلی ضروری است.
۳. معاملات متعدد:
مشتری طی چند روز چند معامله انجام میدهد که مجموع آنها رقم قابلتوجهی است.
هشدار: معاملات باید در کنار یکدیگر و بهصورت یک الگوی کلی بررسی شوند.
۴. تقسیم معاملات:
مشتری بهجای یک معامله، چند معامله مرتبط انجام میدهد و اصرار دارد هر معامله جداگانه ثبت شود.
سؤال: آیا تعداد زیاد معاملات کوچک لزوماً عادی است؟
پاسخ: خیر؛ باید ارتباط و هدف اقتصادی آن بررسی شود.
۵. امتناع از ارائه اطلاعات:
مشتری از ارائه اطلاعات لازم برای احراز هویت خودداری میکند.
هشدار: عدم همکاری در فرآیند شناسایی، یک علامت هشدار مهم است.
۶. پرداخت از حساب شخص دیگر:
خریدار و پرداختکننده دو نفر متفاوت هستند و توضیح روشنی درباره ارتباط آنها وجود ندارد.
هشدار: باید ارتباط طرفین و علت پرداخت توسط شخص ثالث بررسی شود.
۷. خرید و فروش سریع:
مشتری در فاصله کوتاهی طلا خریداری و سپس بدون دلیل اقتصادی روشن اقدام به فروش میکند.
هشدار: الگوی غیرعادی خرید و فروش باید بررسی شود.
۸. اطلاعات متناقض:
مشتری درباره شغل، محل فعالیت یا توان مالی خود اطلاعات متفاوتی ارائه میکند.
هشدار: تناقض اطلاعاتی باید جدی گرفته و مستند شود.
۹. معامله بدون توجیه اقتصادی:
مشتری معاملهای با حجم بالا پیشنهاد میکند اما دلیل مشخصی برای آن ارائه نمیدهد.
هشدار: نبود توجیه اقتصادی میتواند یکی از نشانههای پولشویی باشد.
۱۰. خرید برای افراد متعدد:
یک نفر مرتباً برای افراد مختلف طلا خریداری میکند.
هشدار: باید مشخص شود افراد ذینفع واقعی چه کسانی هستند.
۱۱. تغییر مکرر مشخصات:
مشتری در معاملات مختلف اطلاعات متفاوتی درباره خود ارائه میدهد.
هشدار: اطلاعات هویتی و معاملاتی باید کنترل و ثبت شود.
۱۲. عجله غیرعادی:
مشتری برای انجام سریع معامله فشار زیادی وارد میکند و نمیخواهد مراحل قانونی انجام شود.
هشدار: اصرار بر حذف کنترلهای قانونی یک علامت هشدار است.
۱۳. عدم تناسب با فعالیت اقتصادی
فردی بدون فعالیت اقتصادی شناختهشده، معاملهای بسیار بزرگ انجام میدهد.
هشدار: تناسب معامله با وضعیت اقتصادی و سطح فعالیت مشتری باید بررسی شود.
۱۴. مخالفت با مستندسازی:
مشتری اصرار دارد معامله بدون ثبت کامل اطلاعات یا اسناد انجام شود.
هشدار: از انجام معامله خارج از الزامات قانونی باید خودداری شود.
۱۵. ارتباط چند مشتری:
چند مشتری ظاهراً مستقل، معاملات مشابه و مرتبط انجام میدهند و ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند.
هشدار: معاملات مرتبط باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.
۱۶. منشأ نامشخص وجه:
مشتری درباره منشأ مبلغ قابلتوجهی که برای خرید طلا پرداخت میکند پاسخ روشنی ندارد.
هشدار: منشأ وجوه و شرایط معامله باید مطابق مقررات بررسی شود.
۱۷. تغییر ناگهانی الگوی معاملاتی
مشتری که معمولاً معاملات کوچک دارد، ناگهان وارد معاملات بسیار بزرگ میشود.
هشدار: تغییر ناگهانی رفتار مالی میتواند علامت هشدار باشد.
۱۸. معامله با توجیههای متناقض
مشتری ابتدا یک دلیل برای معامله بیان میکند و بعد دلیل دیگری ارائه میدهد.
هشدار: تناقض در توضیحات باید بررسی و مستند شود.
۱۹. مجموعهای از علائم هشدار:
مشتری همزمان اطلاعات ناقص ارائه میکند، از شخص ثالث استفاده میکند و معاملات متعدد و غیرعادی انجام میدهد.
سؤال: آیا هر علامت بهتنهایی اثباتکننده پولشویی است؟
پاسخ: خیر؛ اما تجمیع چند علامت هشدار، ضرورت بررسی دقیقتر را ایجاب می کند.
۲۰. تصمیم نهایی کارکنان:
کارمند طلافروشی با یک معامله غیرعادی مواجه شده است. چه اقدامی درستتر است؟
الف) متهم کردن مشتری به پولشویی
ب) نادیده گرفتن موضوع
ج) رعایت فرآیندهای احراز هویت، ثبت اطلاعات و اقدام طبق مقررات مبارزه با پولشویی
د) انتشار مشخصات مشتری برای سایر فروشندگان
پاسخ: گزینه ج
باید توجه داشته باشیم:
وظیفه کارمند طلا فروشی، تشخیص مجرم نیست؛ وظیفه او تشخیص رفتار غیرعادی، رعایت الزامات شناسایی و ثبت اطلاعات و طیکردن فرآیند قانونی گزارشی معاملات مشکوک به واحد مبارزه با پولشویی اتحادیه صنف طلا است.
