مشارکت عمومی ـ خصوصی (Public-Private Partnership یا PPP) در مبارزه با پولشویی
مهرداد حاجی زاده فلاح، مشاور ارشد و مدرس مبارزه با پولشویی
مشارکت عمومی ـ خصوصی (PPP) در حوزه مبارزه با پولشویی، به یک سازوکار سازمانیافته، مستمر و مبتنی بر اعتماد میان نهادهای عمومی و بخش خصوصی گفته میشود که هدف آن تبادل قانونی اطلاعات، تحلیل مشترک ریسک و ارتقای توان شناسایی و مقابله با جرایم مالی است.
به گزارش خبر مهم؛ به زبان ساده، دولت، واحد اطلاعات مالی، نهادهای نظارتی و ضابطان، اطلاعات و تحلیلهای خود را با موسسات مالی و سایر بازیگران مرتبط، در چارچوب قانون و با رعایت محرمانگی، به اشتراک میگذارند تا پولشویی سریعتر و دقیقتر شناسایی شود.
گروه ویژه اقدام مالی در گزارش جدید خود در ژوئیه ۲۰۲۶، PPPها را ابزارهای مهم و پایدار برای مقابله با پولشویی، تامین مالی تروریسم و تامین مالی اشاعه دانسته و بر ضرورت وجود مبنای قانونی، حکمرانی روشن و فناوری مناسب تاکید کرده است.
چرا PPP در مبارزه با پولشویی اهمیت پیدا کرده است؟
در گذشته، مدل مبارزه با پولشویی عمدتا به این صورت بود:
بانک، شناسایی تراکنش مشکوک، ارسال گزارش، بررسی توسط واحد اطلاعات مالی
اما ویژگی های امروزه جرایم مالی:
دیجیتالتر شدهاند؛
سریعتر انجام میشوند؛
فرامرزی هستند؛
میان چند بانک و پلتفرم توزیع میشوند؛
از رمزارزها و فناوریهای جدید استفاده میکنند؛
با کلاهبرداریهای اینترنتی و جعل هویت دیجیتال ارتباط دارند.
در چنین شرایطی، هیچ بانک، صرافی یا نهاد دولتی بهتنهایی تصویر کاملی از شبکه جرم ندارد.
بنابراین فلسفه PPP این است که اطلاعات پراکنده را به یک تصویر جامعتر از ریسک و شبکه مالی مجرمانه تبدیل کنیم.
اعضای PPP چه کسانی هستند؟
بخش عمومی
ممکن است شامل:
واحد اطلاعات مالی (FIU)؛
بانک مرکزی و نهادهای نظارتی؛
ضابطان قضایی؛
مراجع قضایی؛
سازمان مالیاتی؛
گمرک؛
نهادهای مسئول مبارزه با جرایم اقتصادی؛
نهادهای حفاظت از داده و حریم خصوصی.
و در بخش خصوصی شامل:
بانکها؛ موسسات اعتباری؛ صرافیها؛ موسسات پرداخت؛
شرکتهای FinTech؛
ارائهدهندگان خدمات دارایی مجازی (VASP)؛
شرکتهای مخابراتی و پلتفرمهای دیجیتال؛
برخی مشاغل و حرفههای غیرمالی مرتبط هستند.
گزارش FATF در سال ۲۰۲۶ بر گسترش همکاری با موسسات مالی، VASPها، بخشهای غیرمالی و حتی بازیگران غیرسنتی مانند اپراتورهای مخابراتی و پلتفرمهای دیجیتال تاکید ویژه دارد.
روش اجرای کار در (PPP):
۱. تبادل اطلاعات راهبردی
نهادهای عمومی اطلاعات کلی درباره موارد زیر را با بخش خصوصی به اشتراک میگذارند:
روشهای جدید پولشویی؛
الگوهای جرم؛
شاخصهای هشدار؛
ریسکهای نوظهور؛
روندهای کلاهبرداری؛
تهدیدهای جدید فناوری.
این اطلاعات به بانک یا صرافی کمک میکند که سامانههای کنترل خود را بهروز کند.
۲. تبادل اطلاعات عملیاتی:
در برخی چارچوبهای قانونی، اطلاعات مشخصتر برای بررسی پروندهها یا الگوهای پرخطر میان بازیگران مجاز تبادل میشود.
برای مثال، ممکن است همکاری برای بررسی موارد زیر انجام شود:
– شبکههای کلاهبرداری؛
– حسابهای واسطهای یا Money Mule؛
-شبکههای سازمانیافته پولشویی؛
-شرکتهای صوری؛
-کلاهبرداریهای دیجیتال.
گروه ویژه اقدام مالی گزارش کرده است که بیش از ۷۵ درصد حوزههای قضایی مورد بررسی از PPP برای تبادل اطلاعات راهبردی استفاده میکنند و حدود ۵۵ تا ۶۶ درصد نیز سازوکارهایی برای تبادل اطلاعات عملیاتی دارند.
تفاوت مهم PPP با گزارشدهی عادی تراکنش مشکوک:
بر خلاف روش سنتی، همکاری دو طرفه بخش دولتی و خصوصی در مبارزه با پولشویی است که میتواند یک ارتباط هدفمند باشد.
برای مثال:
دولت اطلاعات مربوط به تهدیدهای جدید را ارائه میکند؛
بانکها اطلاعات و تحلیلهای خود را بررسی میکنند؛
نتایج تحلیل میتواند به درک بهتر شبکه مجرمانه کمک کند.
بنابراین PPP صرفا «ارسال گزارش STR» نیست؛ بلکه همکاری اطلاعاتی و تحلیلی ساختاریافته است.
کاربرد PPP در مقابله با Money Mule
یکی از مهمترین کاربردهای جدید PPP، شناسایی شبکههای Money Mule است.
ممکن است یک بانک فقط یک حساب مشکوک را مشاهده کند، اما:
بانک دیگر حساب مرتبط را داشته باشد؛
یک شرکت پرداخت مسیر دیگری را مشاهده کند؛
یک پلتفرم دیجیتال اطلاعات مرتبط داشته باشد؛
نهادهای عمومی اطلاعاتی درباره یک شبکه سازمانیافته داشته باشند.
که میتواند، در حدود اختیارات که قانونی، به ایجاد تصویر جامعتری از شبکه کمک کند. یعنی به جای بررسی یک حساب منفرد، امکان تحلیل ارتباطات و الگوهای شبکهای بیشتر میشود.
مبارزه با کلاهبرداریهای دیجیتال و PPP:
این موضوع یکی از جدیدترین محورهای FATF است.
کلاهبرداریهای دیجیتال معمولا بسیار سریع انجام میشوند. اگر اطلاعات میان بازیگران قانونی با تاخیر زیاد منتقل شود، ممکن است فرصت مقابله موثر از دست برود.
گروه ویژه، در گزارش ۲۰۲۶ خود تاکید کرده است که PPPها میتوانند برای مقابله با جرایم مالی در عصر دیجیتال و افزایش سرعت و پیچیدگی تراکنشهای فرامرزی نقش مهمی داشته باشند.
فناوری در PPP جدید:
این نوع از فن آوری،صرفا جلسات میان بانکها و دولت نیستند.
فناوریهای مورد استفاده میتواند شامل موارد زیر باشد:
پلتفرمهای امن تبادل اطلاعات؛
کانالهای رمزگذاریشده؛
تحلیل داده؛
تحلیل شبکهای؛
هوش مصنوعی؛
کشف ناهنجاری؛
سامانههای هشدار سریع.
گروه ویژه بهطور مشخص به استفاده از پلتفرمهای رمزگذاریشده و تبادل امن اطلاعات برای تقویت همکاری اشاره کرده است.
مهمترین اصل در این روش، حفاظت از دادهها و حریم خصوصی
یکی از مهمترین چالشهای PPP این است که چگونه اطلاعات لازم برای مبارزه با جرم را به اشتراک بگذاریم، بدون اینکه حقوق اشخاص و حریم خصوصی نقض شود؟
بنابراین PPP موثر باید دارای موارد زیر باشد:
مبنای قانونی روشن؛
تعیین دقیق نوع اطلاعات قابل تبادل؛
تعیین اشخاص مجاز به دسترسی؛
محرمانگی اطلاعات؛
امنیت سایبری؛
کنترل دسترسی؛
ثبت و نظارت بر استفاده از اطلاعات؛
جلوگیری از افشای غیرمجاز؛
رعایت اصول حفاظت از دادهها.
مهمترین چالشهای PPP:
با وجود مزایای فراوان، PPP ممکن است با مشکلات زیر روبهرو شود:
– نبود اعتماد میان دولت و بخش خصوصی؛
– محدودیتهای قانونی در تبادل داده؛
– نگرانی درباره حریم خصوصی؛
– نبود استاندارد مشترک داده؛
– کیفیت پایین اطلاعات؛
– کندی تبادل اطلاعات؛
– هزینههای فناوری؛
– ابهام در مسئولیت حقوقی؛
– خطر افشای اطلاعات محرمانه.
به همین دلیل FATF تاکید میکند که مبنای قانونی، حکمرانی شفاف و حفاظت مناسب از دادهها عناصر اساسی یک PPP موفق هستند.
