از حکمرانی آب تا بحران زیر پای اصفهان/زایندهرود هنوز زنده است؟
زایندهرود هنوز زنده است؟
سالهاست که نام زایندهرود با بحران، خشکی و وعدههای احیا گره خورده است؛ رودخانهای که نهتنها شریان حیاتی مرکز ایران، بلکه بخشی از هویت تاریخی و اجتماعی اصفهان محسوب میشود. در حالی که این روزها دوباره خبر بازگشایی مقطعی آب از سد زایندهرود مطرح شده، کارشناسان، مسئولان محلی و نمایندگان مجلس معتقدند آنچه امروز جریان دارد، احیای واقعی نیست بلکه مُسکنی موقت برای بحرانی عمیق است.خشکی طولانیمدت زایندهرود تنها به از بین رفتن چشمانداز شهری محدود نشده؛ فرونشست زمین، تخریب زیرساختها، خشکشدن قنوات و تهدید آثار تاریخی، اکنون به مهمترین پیامدهای بحران آب در استان اصفهان تبدیل شدهاند.
فرونشست؛ بحرانی که زیر پای اصفهان جریان دارد
حسینعلی حاجیدلیگانی با اشاره به خسارتهای ناشی از خشکی زایندهرود اعلام کرد: در این سالهایی که زایندهرود خشک بوده، آسیبهای بسیار زیادی به اماکن تاریخی وارد شده و فرونشست زمین در دشت اصفهان و دشت برخوار شدت گرفته است.
او تأکید کرد که کاهش آب سفرههای زیرزمینی، یکی از عوامل اصلی فرونشست در اصفهان است؛ مسئلهای که به گفته او، اکنون خسارتهای گستردهای به زیرساختهای شهری وارد کرده است.
این نماینده مجلس افزود: حداقل هشت مدرسه در شاهینشهر بهدلیل فرونشست تخلیه شدهاند. ساختمانهای جدید باید با هزینههای بیشتر و مقاومسازی سنگین ساخته شوند و حتی برخی مراکز درمانی نیز دچار تخریب شدهاند.
حاجیدلیگانی با انتقاد از عملکرد دولت در حوزه احیای زایندهرود تصریح میکند: هیچ کار جدی انجام نشده و به نظر میرسد برنامه عملیاتی مشخصی هم وجود ندارد؛ فقط زمان میخرند.
زایندهرود؛ هویت از دست رفته اصفهان
در شمالیترین نقاط استان اصفهان نیز بحران آب بهوضوح دیده میشود.
محمدرضا یونسی، رئیس شورای شهر وزوان معتقد است مسئله آب در اصفهان از مرحله کمآبی عبور کرده و به یک بحران جدی رسیده است.او گفت: قنواتی که سالها شهرها و روستاهای منطقه را سیراب میکردند، امروز خشک شدهاند و مردم به برداشت از چاههای عمیق روی آوردهاند.
یونسی، نبود مدیریت منسجم را مهمترین عامل بحران میداند و تأکید میکند: سالها کارگروه تشکیل دادیم اما خروجی آنها فقط روی کاغذ باقی ماند. راهکار عملیاتی وجود داشت، اما ارادهای برای اجرای آن دیده نشد.
رئیس شورای شهر وزوان، تکمیل پروژههای انتقال آب را ضروری میداند و هشدار میدهد که ادامه تأخیر در این پروژهها، خسارتهایی بهجا خواهد گذاشت که شاید در سالهای آینده قابل جبران نباشد.
او همچنین بر ضرورت اصلاح الگوی توسعه صنعتی در اصفهان تأکید میکند: استان اصفهان به صنایع کمآببر نیاز دارد، نه صنایعی که بحران آب را تشدید کنند.یونسی در بخشدیگری از سخنانش، زایندهرود را هویت اصفهان توصیف کرد و ادامه داد: اگر زایندهرود از اصفهان گرفته شود، مثل این است که هویت یک انسان را از او بگیرند.
آیا احیای کامل زایندهرود ممکن است؟
اما در میان این هشدارها، کارشناسان آب معتقدند پاسخ به آینده زایندهرود، ساده و قطعی نیست.مسعود امیرزاده، کارشناس و فعال محیط زیست گفت: احیای زایندهرود فقط وابسته به تصمیمهای مدیریتی نیست؛ بخشی از مسئله به تغییرات اقلیمی، کاهش بارش و افت حجم برف مربوط میشود.او معتقد است بارگذاریهای جدید در مسیر زایندهرود همچنان ادامه دارد و همین مسئله، احیای واقعی این رودخانه را دشوارتر کرده است.این کارشناس آب هشدار داد: اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، زایندهرود فقط در برخی ایام سال برای چند روز جاری میشود و عملاً دیگر نمیتوان از یک رودخانه دائمی سخن گفت.امیرزاده، مسئله اصلی را حکمرانی آب، مفهومی فراتر از مدیریت روزمره دانست و اضافه کرد: حکمرانی آب یعنی تصمیمگیری حکیمانه، عادلانه و مبتنی بر حفظ حقوق طبیعت. نمیتوان تمام حقابه طبیعت را مصرف کرد و تصور داشت که بحران حل میشود.
او تأکید کرد که توسعه نامتوازن صنایع، گسترش بیرویه کشاورزی و رشد شهری بدون توجه به ظرفیت منابع آبی، از مهمترین عوامل وضعیت امروز زایندهرود هستند.
میان امید و واقعیت
اگرچه مسئولان همچنان از پروژههای انتقال آب و برنامههای احیا سخن میگویند، اما آنچه امروز در اصفهان دیده میشود، شکاف عمیقی میان وعدهها و واقعیتهای میدانی است؛ شهری که همزمان با خشکی رودخانه، با فرونشست زمین، تهدید آثار تاریخی و بحران منابع زیرزمینی روبهروست.زایندهرود امروز فقط یک رودخانه نیست؛ مسئلهای ملی است که آینده آن، به تصمیمهای سخت، اصلاح الگوی توسعه و بازنگری جدی در حکمرانی آب گره خورده است.
